کشاورزی

 کنه ها و جوندگان

علاوه بر حشرات .کنه های گیاهی وخرگوش ها و موش ها از افات مهم گیاهی محسوب می شوند که در زیر به شرح آن می پردازیم.

1.کنه های گیاهی acarina

اکارینا یکی دیگر از رده های مهم بندپایان (athropoda)است که کنه های گیاهی و کنه های انگل جانوری در این رده قرار دارند.کنه های گیاهی اگر چه با حشرات تفاوت کلی دارند ولی به علت بعضی از تشابهات و به سبب اینکه به هر حال مشکل بزرگی برای کشاورزان می باشند مختصرا به شرح ان می پردازیم.

کنه های گیاهی دسته ای از افات مهم گیاهان زراعی و درختان را تشکیل می دهند و بخصوص در سال های اخیر در گیاه پزشکی اهمیت پیدا کرده اند.از مشخصات عمده این بند پایان این است که بدن ان ها یک پارچه است و سر ‍‍.قفسه ی سیه.وشکم از هم جدا ومتمایز نیستند.بر خلاف حشرات دارای شاخک نیستندودر ان ها پوره ها وجانوران کامل چهار جفت پا دارند ولی پوره های سن اول سه جفت پا دارند کنه های خانواده اریوفیدهثeryofidae)) در همه ی حالات تنها دو جفت پا دارند.

بیشتر کنه هایی که در کشاورزی کاربرد دارند از خانواده تترانیخیدtetranichidae))هستند. چون که عده زیادی از انان در سطح برگ مثل تار عنکبوت تار میتنند و به کنه های تار عنکبوتی معروفند.این خانواده بسیار ریز و با چشم غیر مسلح به سختی دیده می شود.اندازه انها در حدود 2/0 ـ 8/0میلیمتر است. روی پاها وبدن ان ها مو های حسی و غیر حسی به اشکل مختلف وجد دارد که وسیله ی تشخیص گونه ها است. قطعات دهانی انها دارای شکل خاصی است و می توان گفت که از نوع برنده و مکنده است. بدین ترتیب که هنگام تغذیه ابتدا نسج گیاه را پاره می کنند و پس از خروج شیره گیاهی ان را می مکند. در اثر پاره شدن نسوج برگ و میوه بخصوص در مناطق خشک علاوه بر از دست دادن شیره گیاهی مقداری از اب نیز تبخیر می شود و به شدت خسارت افزوده می شود و برگ ها و میوه ها بشدت می ریزند.

از نظر دوره زندگی کنه های گیاهی دارای مراحل متمایز تخم. لارو . استراحت اول .پوره سن اول . استراحت دوم . پوره سن دوم . پوره سن سوم . استراحت سوم . و جانور کامل می با شد.بعضی از کنه ها در شرایط اب و هوایی مساءد میتوانندهر7ـ10روزیک نسل ایجاد کنند و هر جانور ماده می تواند50 ـ100عدد تخم بگذارد.در این صورت قدرت تکثیر این جانوران نسبتا شدید است و در شرایط مساءد خسارت فراوانی ایجاد می کند.خسارت کنه هااغلب شامل زرد شدن برگ.زنگ زدگی.حمع شدن و برگ و یزش برگها و میوه ها می باشد.

بعضی از کنه ها روی برک یا میوه ایحاد بدشکلی یا گال می کنند.بعضی نیز باعث ضخیم شدن برگ و پیچیدگی لبه وزنگ زدگی روی میوه می گردند.از مهمترین گونه ها میتوان به کنه تار عنکبوتی tetranychus))کنه قهوهای پا بلند درختان میوه(bryobia rubiculus)کنه گالی گلابی((eryophyes pyriکنه زنگار گوجه فرنگی(vasates lycopersici)می باشد.

جوندگان به گروهي از جانوران پستاندار گفته مي شود كه از روي خصوصيات دندانها از ساير گروهها متمايز مي شوند. بدين ترتيب كه در فك پائين داراي جفت و در فك بالا داراي يك يا دو جفت دندان ثنايا مي باشند. اين دندانها درشت و فاقد ريشه بوده و ارتفاع آن هميشه ثابت است. در اين جانوران دندان آسياب مطلقاً وجود ندارد و جاي آنها روي فك خالي و نمايان است. در اغلب جوندگان رودهٔ كور خيلي رشد كرده است.

 از نظر طبقه بندي جوندگان به دو زير راسته تقسيم مي شوند:

الف) زير راستهٔ Duplicidentata

كه در فك بالا دو جفت دندان ثنايا دارند كه جفت دوم به صورت ستونهاي كوچكي در پشت دندانهاي جفت اول قرار گرفته اند و خرگوشها از اين گروهند.

ب) زير راستهٔ Sipmlicidentata

كه در فك بالا فقط يك جفت دندان ثنايا دارند. انواع موشها در اين گروه طبقه بندي شده اند.

 در زير فقط به شرح مختصري راجع به گونه هائي از اين زير راسته كه در كشاورزي اهميت دارند مي پردازيم:

▪ موش مغان Microtus Socialis و Microtus arvalis

▪ موش كلاهو Clitellus fulvus

▪ موش تاترا Tatera indica

▪ موش ورامين Nesokia indica

▪ موش سياه Rathus rathus

▪ موش سياه Rathus rathus

▪ موش خانگي Mus musculus

▪ مريونها Meriones Spp.

▪ موش شكول Glis glis Caspicus

 مبارزه با موشها:

۱) تعيين نوع موش:

اول از همه بايد نوع موشي را كه در نظر است براي دفع آن مبارزه كنيم، مشخص سازيم. زيرا تا نوع موش مشخص نشود، تعيين نوع مبارزه و طعمه و حتي نوع سم غير ممكن خواهد بود. مثلاً مي دانيم براي مبارزه با موش كا اهو از فتوكسين استفاده مي شود و تلفات هم تا ۹۰ درصد مي رسد ولي همين سموم را اگر در مبارزه با موش ورامين يا موش مغان به كار برند تلفات حداكثر به ۶۰ ۵۰ درصد مي رسد و يا براي مبارزه با موش انباري يا موش ورامين حداكثر ۵ ۳ درصد فسفوردوزنگ مخلوط مي كنند. بنابراين براي انجام يك مبارزه بايد قبل از هر چيز نوع موش منطقه را شناخت تا مبارزه با موفقيت انجام شود.

۲) فصل مبارزه:

فصل مبارزه خود اهميت زيادي دارد. مثلاً براي مبارزه با موش مغان در طول پائيز و زمستان طعمهٔ گندم با فسفوردوزنگ تا ۹۸ درصد تلفات مي دهد ولي همين طعمه در بهار ۴۵ ۳۵ درصد تلفات وارد مي آور د زيرا موشها در اين فصل رغبتي به خوردن مواد پر كالري ندارند و در فصل بهار و تابستان طعمه هائي كه براساس علف سبز تهيه مي شوند نتيجه بهتري مي دهند و يا در موش ورامين در فصل پائيز و زمستان مصرف طعمه با مغز گردو نتيجه مطلوبي مي دهد ولي در بهار و تابستان گردپاشي لانه ها تلفاتي تا حدود ۹۹ ۹۸ درصد مي دهد. بنابراين بايد دقت كامل به فصل مبارزه نمود و بعد طرز مبارزه را انتخاب كرد.

۳) محل زندگي موشها:

انتخاب سم بايستي بر حسب محل زندگي موشها باشد. اگر مبارزه در صحرا و دور از آبادي انجام مي شود، انتخاب نوع سم آسان است ولي اگر همين موش در محل زندگي انسان و شهرها ديده شود بايد حتماً از سمومي كه براي انسان و دام بي خطرند استفاده شود. مثلاً موش خانگي وقتي كه به مزارع حمله مي كند مي توان از سموم فسفوردوزنگ به نسبت ۳% استفاده كرد ولي اگر اين موش در منازل ديده شود بايد زا سموم بي خطر مانند تركيبات وارفاين كومارين و برمولين و غيره استفاده كرد.

۴) غلظت سم:

دستوراتي كه براي مبارزه با موش داده مي شود از روي مطالعات زيادي به دست آمده است كه هم از لحاظ اقتصادي مقرون به صرفه باشد و هم مؤثر واقع شود. لذا پيروي از دستورات صادر شده اجباري است. مثلاً موش مغان با اينكه جثه كوچكي دارد در دستورات مبارزه طعمه را با ۱۰ درصد فسفوردوزنگ آلوده مي سازند. زيرا با تراكم زيادي كه اين موش در هكتار دارد جمع وزن زندهٔ موش در هكتار بالا است و بايد طعمه را با دُز حداكثر مصرف كرد. در صورتي كه با مبارزه با موش ورامين كه جثهٔ نسبتاً درشتي دارد، دُز فسفوردوزنگ مصرفي ۵۰ درصد خواهد بود. چون با توجه به تراكم موش در هكتار جمع وزن موجود زنده در هكتار خيلي كمتر از موش اولي است و مصرف سم زيادي از لحاظ اقتصادي مقرون به صرفه نمي باشد.

۵) بيولوژي:

قبل از اقدام به مبارزه، بيولوژي موش مورد نظر را كاملاً مورد توجه قرار دهيد تا از نقاط ضعف آن حداكثر استفاده را براي بالا بردن نتيجهٔ مبارزهٔ بدست آور يد. مثلاً مبارزه شيميايي با موش كلاهو يا موش شكول در فصولي كه قسمتي يا همهٔ موشها به خواب زمستانه رفته اند بي نتيجه است و بايد از مبارزهٔ مكانيكي استفاده نمود.

۶ ) رعايت كامل اصول زراعي :

براي جلوگيري از خسارت موشها مخصوصاً در باغات و مزارع صيفي، پاك كردن مزارع از علف هرز يا زدن شخم عميق در پائيز اهميت زيادي دارد و از تراكم موشها در بهار خواهد كاست.

۷) دقت براي انتخاب ماده براي طعمه:

در اين امر در صحرا و براي مبارزه با موشهاي صحرائي مي توان فرمولهاي كلي توصيه كرد. مثلاً مي گوييم در مبارزه با موش مغان در فصل زمستان به عنوان طعمه گندم مصرف كرد و در بهار از طعمهٔ سبز استفاده نمود. اين دستور كلي است و نتيجهٔ مطلوب هم مي دهد. ولي در مبارزه با موشهاي خانگي يا انباري وضع اينطور نيست و نمي توان فرمول كلي براي انتخاب طعمه بدست آور د و در هر مورد بايد كسي كه مبارزه را سرپرستي مي كند قبل از طعمه گذاري با انجام آزمايشهائي نوع طعمه مورد لزوم خانه يا انبار را پيدا كند. اگر موشي در انباري ديده شد بايد قبلاً چند نوع ماده بدون سم در گوشه و كنار انبار قرار داد و دو يا سه روز مراقب بود كه موشها به كدام طعمه توجه خواهند داشت. پس از پيدا كردن نوع غذاي مورد علاقه موشهاي اين انبار يا منزل، طعمه را براساس آن ماده تهيه مي كنند. در اينجا بايد متذكر شد كه موش خانگي يا انباري به انواع غذاهاي مختلف دسترسي دارد. اگر كمبودي احساس كند ممكن است از خانه ها و انبارهاي مجاور آن را تهيه كند لذا انتخاب طعمه براي اينگونه اماكن ۳ ۲ روز مطالعه مقدماتي لازم دارد.

 فرمولهاي مبارزه با جوندگان و طرز تهيه آنها:

۱) طعمه گندم مسموم:

براي تهيه طعمه ۱۰۰ كيلوگرم گندم و ۲ ليتر روغن پارافين و ۱۰ كيلو فسفوردوزنگ مورد احتياج است. براي تهيه اول ۲ ليتر روغن را با ۱۰۰ كيلوگرم گندم با پاروك خوب مخلوط كرده و سپس فسفوردوزنگ را به تدريج به گندم اضافه كرده و با پاروك هم مي زنند تا سم با گندم به طور يكنواخت مخلوط شود. از اين طعمه براي مبارزه با موش مغان در فصل پائيز و زمستان از قرار ۲ ۱.۵ كيلو طعمه در هكتار به طور دست پاش استفاده مي كنند. طعمه تهيه شده را در همان روز بايد مصرف نمود. اگر بخواهند با اين طعمه با موشهاي جنس Meriones در پائيز و زمستان استفاده كنند به جاي ۱۰ درصد فسفور دوزنگ بايد ميزان فسفور دوزنگ را تا ۵ درصد تقليل داد.

چنانچه بخواهند از اين طعمه در مبارزه با موش خانگي كه در مزارع زندگي مي كنند يا موش جنگلي استفاهد كنند، ميزان فسفوردوزنگ را تا ۳ درصد بايد پائين آور د.

۲) طعمه با مغز گردو:

۱۰ كيلو مغز گردو و ۲۰۰ گرم روغن پارافين، ۰.۵ كيلو فسفودوزنگ و طرز تهيه مثل طعمه گندم مي باشد. اين طعمه را مي توان در فصل پائيز و زمستان براي مبارزه با موش ورامين در باغات بكار برد. براي اين كار طعمه را با قاشقك در داخل لانه هاي فعال مي گذارند. در اين روش بايد كليه لانه ها را يك روز قبل از انجام مبارزه كوبيد و روز بعد طعمه گذاري را فقط در سوراخهائي كه باز شده اند، يعني لانه هاي فعال انجام داد. مقدار مصرف طعمه در يك هكتار حدود ۰.۵ تا يك كيلوگرم طعمه خواهد بود.

۳) طعمهٔ سبز:

علف سبز (هر نوع علف هرز يا گياه زراعي فرق نمي كند) ۱۰۰ كيلوگرم، فسفوردوزنگ مخلوط با خاكستر يا پودر تالك حدود ۱۰ كيلوگرم در اين طريقه ابتدا پودر تالك و فسفوردوزنگ را با هم به خوبي مخلوط مي مكنند سپس كارگري كه مجهز به دستكش و ماسك و يك سطل با ظرفيت حدود يك كيلوگرم، كار را شروع مي كنند. كارگر ضمن عبور از مزرعه به محض برخورد با لانه فعال، مقداري علف چيده و آن را به اندازهٔ سوراخ خروجي موش گلوله كرده و يك طرف گلوله را با مخلوط سم و تالك آغشته كرده و طرف آلوده با سم را داخل سوراخ موش كرده و راه ورود لانه را مي بندد و سراغ سوراخ بعدي مي رود. در اين روش بايد يك روز قب از مبارزه كليه لانه ها را لگد كوب كرد و روز بعد فقط در سوراخهاي باز شده طعمه گذاري كرد. اين طريقهٔ مبارزه را در فصل بهار و تابستان براي موش مغان، موش آبي و مريونها مي توان به كار برد. با اين مقدار مي تون ۱۲ ۱۰ هكتار را مبارزه كرد.

۴ ) طعمهٔ سيب زميني يا هويج:

۱۰ كيلوگرم سيب زميني يا هويج و ۰.۵ كيلوگرم فسفودوزنگ مورد احتياج است. ابتدا هويج يا سيب زميني را به قطعات كوچكي به اندازه حبه قند تقسيم مي كنند. سپس فسفوردوزنگ را به تدريج روي اين قطعات پاشيده و با پاروك آن را به هم مي زنند تا سم بطور يكنواخت با طعمه مخلوط شود و بايد بلافاصله طعمه گذاري را شروع كرد. اين روش را مي توان براي موش آبي يا موشهاي خانگي در مزارع در فصل تابستان و پائيز بكار برد و طعمه گذاري را بايد طرف عصر انجام داد.

۵) طعمه با يونجهٔ خشك:
يونجه خشك ۱۰ كيلوگرم، ملاس چغندرقند يك ليتر، فسفودوزنگ يك كيلوگرم مورد احتياج خواهد بود. اين روش را در روزهاي برقي براي مبارزه با خرگوش مي توان بكار برد. براي تهيه طرف صبح روي يونجه خشك ملاس چغندرقند يا محلول ۱۰ درصد شيره را به تدريج پاشيده و يونجه را زير و رو مي كنند تا محلول به طور يكنواخت يونجه را خيس كند. سپس روي آن را با گوني يا نايلون مي پوشانند و تا عصر به همان حال مي گذارند تا يونجه ها رطوبت بردارند. طرف غروب يونجه ها را به دسته هاي كوچك (۱۰ ۸ ساقهٔ يونجه در هر دسته) تقسيم مي كنند. سپس فسفور دوزنگ را روي آن پاشيده و آرام آرام بهم مي زنند. اين طعمه را طرف غروب در سطح باغي كه مستور از برف مي باشد و مورد حملهٔ خرگوشها قرار مي گيرد پخش مي كنند. در هر ۱۰ متر مربع يك دستهٔ كوچك يونجه كافي است. صبح روز بعد طعمه هائي كه مورد استفاده خرگوش قرار نگرفته است بايد از سطح باغ جمع آور ي و معدوم شود.

۶) طعمه با نان و مربا:

اين روش مخصوص موش شكول مي باشد. مواد مورد نياز ۱۰ كيلو نان سفيد، ۲۰۰ گرم مربا بهتر است مرباي زردآلو باشد، ۰.۵ كيلو فسفوردوزنگ خواهد بود.

طرف غروب نانها را از وسط بريده و لاي آن را مربا مي مالند، سعي شود قطعات زردآلو لاي نان وجود داشته باشد سپس فسفوردوزنگ را روي مربا مي پاشند و دو طرف نان را روي هم مي گذارند و سپس آن را به قطعات كوچك تقسيم مي كنند و در محل رفت و آمد شكول قرار مي دهند و صبح روز بعد طعمه ها را جمع آور ي و معدوم مي سازند.

۷) گردپاشي لانه ها:

مواد مورد نياز: ۲۰ كيلوگرم تالك و ۱۰ كيلوگرم فسفوردوزنگ خواهد بود.

تالك و فسفوردوزنگ را در ظرف سربسته با چرخانيدن ظرف به خوبي با هم مخلوط مي نمايند. سپس اين گرد را با گرد پاشهاي دستي كوچك به داخل لانه مي پاشند. در اين طريقه هم بايد يكروز قبل از مبارزه كليهٔ لانه ها را بكوبند و روز بعد گردپاشي را فقط در لانه هاي باز شده انجام دهند. اين روش بيشتر در مواقعي كه موشهاي صحرائي از قبيل موش مغان (در زماني كه علف بيابان خشكيده و هوا گرم است) يا موش ورامين (در فصل بهار) كه از برداشتن طعمه خودداري مي كند به كار مي رود.

----------------------

کلمات کلیدی :
----------------------
جوندگان زیان آور- موش مغان- گیاهان زراعی- مبارزه با موشها- محل زندگی موشها- فرمولهای مبارزه با جوندگان- طعمهٔ سیب زمینی یا هویج- گردپاشی لانه ها- موش تاترا.